hoàng trọng muôn

Người ươm mầm cho đất (ký)

Thu, 11 Mar 2010 20:50:23 +0700

NGƯỜI ƯƠM MẦM CHO ĐẤT

Ký

Tôi rất tình cờ gặp anh trong một lần về Thanh Thủy (Thanh Liêm, Hà Nam). Có lẽ đó là cái duyên kỳ ngộ bởi nó cứ mãi ám ảnh trong tôi ý tưởng viết một cái gì đó về anh. Đó cũng là một dịp mùa xuân, tiết trời se lạnh. Những làn mưa bụi mỏng tang không đủ sức làm ướt áo ai nhưng lại có thể làm mềm đi những vạt đất trên những chân ruộng khô nứt nẻ đã được để ải từ sau khi thu hoạch vụ mùa. Và những làn mưa ấy, kỳ diệu thay lại có thể thay đổi được tạo hoá khi làm bật lên những chồi lộc non mơn mởn, đầy sức sống từ những thân cây già cỗi, gầy guộc, khẳng khiu, trơ trụi lá trong suốt mấy tháng mùa đông. Mưa bụi cũng làm nên những mầm sống mới, những mầm sống được gieo từ hạt dưới bàn tay chăm bẵm của con người. Trong cái không gian đó, tôi đã gặp anh, được nhìn anh làm việc, được nghe anh nói rất say sưa về sự sống nảy mầm từ đất.

Anh có cách nói chuyện rất có duyên. Chậm rãi thôi, nhỏ nhẹ thôi nhưng cũng như mưa dầm thấm lâu vậy, cuốn hút đến mê hoặc lòng người. Những câu chuyện của anh thật giản dị nhưng lại có một uy lực kì diệu bắt người ta phải lắng nghe, phải cảm nhận, phải suy nghĩ hết sức nghiêm túc và sâu sắc bởi đó là những câu chuyện về cây, về đất, về công việc và về những con người lao động hết sức thú vị mà anh kể rất say sưa, say sưa đến nỗi tôi có cảm tưởng dường như anh đang tự nói với chính mình, tự đắm chìm những cảm xúc, những suy tưởng của mình vào trong đó. Và thật sự, tôi đã cảm nhận được niềm tin mãnh liệt nơi anh, nơi một con người cũng được sinh ra và lớn lên từ một khu đồng đất nghèo khổ và lam lũ. Đặc biệt, ánh mắt đầy quyết tâm của anh đã giúp cho tôi hiểu hơn về sự quằn quại, trăn trở của một con người luôn gắn bó với quê hương bằng cả tấm lòng và trái tim yêu thương cháy bỏng đang mong muốn có một sự "lột xác", một sự đổi đời ở nơi mình yêu quý nhất.

Nhưng có lẽ điều mà tôi ấn tượng hơn cả là cách anh chăm cây giống. Bàn tay có vẻ như thô nhám vụng về của anh lại có thể làm những động tác hết sức nhẹ nhàng, êm ái và thuần thục. Anh nhẹ nhàng nâng một tảng đất mọc chi chít những cây non mới nhú được chừng hai ba lá đặt lên lòng bàn tay trái. Bàn tay phải gỡ rất khẽ từng cây một ra khỏi tảng đất rồi cũng như vậy, anh cúi xuống đặt cây lên luống đất đã được xới rất nhỏ, tơi xốp, mềm mại rồi lại khẽ gột đất bột xung quanh vun cho cây. Có lẽ, phải có một tình yêu cây đến tha thiết anh mới có thể dành cho cây sự chăm sóc đến ân cần như thế. Dường như anh sợ cây bị đau khi những chiếc rễ còn hết sức non nớt bị gỡ ra khỏi tảng đất. Điều đó làm cho tôi cũng như nhiều người nghĩ anh là một nhà nông học, một kỹ sư nông nghiệp đang thử nghiệm và theo dõi quá trình sinh trưởng, phát triển của cây. Nhưng chúng tôi đã nhầm và thực sự ngạc nhiên khi biết rằng anh là một dược sĩ, Giám đốc Công ty cổ phần Dược phẩm Hà Nam. Anh Nguyễn Hữu Mạnh.

- Anh có biết cây gì đây không? - Thấy tôi có vẻ chú ý đến cách làm việc của anh, anh Mạnh đột ngột hỏi làm tôi làm giật mình - Đây là giống cây bạc hà SK33 mới được nhập về từ Nhật Bản đấy.
Tôi vốn biết cây bạc hà từ ngày còn rất nhỏ và quả thực mà nói, bây giờ những bụi bạc hà mọc hoang dại ven đường, hầu như ở quê chỗ nào chẳng có. Vì vậy, tôi tò mò:
- Cây bạc hà của Nhật này này có khác gì nhiều lắm so với giống bạc của mình không anh?
- Khác nhiều chứ.

Anh chỉ ra cho tôi thấy tính ưu việt nhất của cây bạc hà SK33 Nhật Bản là hàm lượng menton chiếm trên 70% trong tinh dầu, trong khi đó giống bạc hà cũ chỉ cho xấp xỉ 55-60%. Hơn nữa, tinh dầu của cây bạc hà mới này không có mùi hôi, nên có thể dùng làm thốc ho, thuốc cảm, kẹo cao su và một số loại bánh kẹo cao cấp khác. Ngoài lá để lấy tinh dầu ra, thân cây bạc hà SK33 được dùng làm bạc hà diệp chế thuốc ho. Mỗi sào Bắc bộ có thể thu hoạch được từ 60 đến 80 kilôgam thân cây phơi khô, có giá trị từ 210 đến 240 nghìn đồng và từ 4 đến 5 kilôgam tinh dầu với giá 145 nghìn đồng một kilôgam, trong khi tinh dầu của loại bạc hà cũ chỉ có giá thành 85 nghìn đồng một kilôgam. Đây là mức giá được niêm yết công khai khi Công ty ký hợp đồng trực tiếp với các Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp, các Trạm y tế xã trước khi gieo trồng.

Giống bạc hà SK33 là giống đột biến gen của Nhật. Cây thích hợp trồng trên đất phù sa, đất thịt nhẹ và cả đất cát pha giàu dinh dưỡng, có độ PH trung tính. Thời vụ trồng tốt nhất là từ đầu tháng một đến hết tháng hai dương lịch mới đảm bảo sinh trưởng và năng suất cho cây. Kỹ thuật trồng cũng rất đơn giản, phân bón chủ yếu là phân chuồng, đặc biệt là tro bếp và một khối lượng nhỏ phân NPK, phân đạm u-rê. Chính vì vậy mà đầu tư cho trồng cây bạc hà một sào không lớn, ngoài lượng phân bón như trên, phải mua thêm 20 kilôgam giống với giá 2 nghìn 5 trăm đồng một kilôgam. Tuy nhiên, toàn bộ số tiền giống này cộng với 50 nghìn đồng một sào mua phân bón được Công ty ứng trước và sẽ được trừ đi sau khi thu mua sản phẩm. Ngoài ra, Công ty còn cung cấp các thiết bị chưng cất tinh dầu với giá xấp xỉ 500 nghìn đồng và sẽ được khấu hao dần sau hai năm thu hoạch.

Cây bạc hà mới này ưa độ ẩm nhưng lại không chịu được chân ruộng ngập nước. Vì vậy, tưới tiêu thường xuyên cho cây một cách hợp lý là một công việc cần thiết. Tuy nhiên, cây có một đặc tính tốt là ít sâu bệnh, hãn hữu lắm mới có loại bọ cánh cứng nhỏ, nên không phải dùng đến thuốc trừ sâu. Đặc biệt hơn nữa là cây bạc hà có tính năng chống chuột rất tốt. Mùi của cây bạc hà sẽ làm cho chuột sợ không dám đến gần nên không những cây không bị chuột phá mà chân ruộng đó sau khi thu hoạch, có thể trồng lúa, trồng ngô cũng ít phải lo diệt chuột. Có một thuận lợi mà những người nông dân rất thích, đó là thời gian trồng cây rất ngắn, chỉ từ 100 đến 110 ngày là được thu hoạch. ở những chân ruộng không bị ngập nước vào mùa lũ, sau khi thu hoạch lứa đầu bằng cách dùng liềm hoặc dùng dao cắt sát gốc cây, có thể thu hoạch được lứa thứ hai, thứ ba từ những mầm cây mọc lên từ gốc trong khoảng thời gian ngắn hơn. Tuy nhiên, những lứa thu hoạch sau đó, do chất lượng kém hơn nên không thể dùng để lấy tinh dầu mà chỉ phơi khô để lấy bạc hà diệp.

- Từ ý tưởng nào mà anh đưa cây bạc hà vào trồng ở vùng đất Thanh Thuỷ này? - Tôi hỏi khi anh vừa giảng giải xong một cách chi tiết về tính năng, công dụng, cách trồng và chăm bón cây bạc hà cho bà con nông dân.
Anh có vẻ bất ngờ vì câu hỏi của tôi. Phải im lặng mất một lúc khá lâu, anh mới chậm rãi lên tiếng:
- Đây là quê nuôi của tôi, anh ạ. Người ta thường chỉ có quê nội, quê ngoại nhưng với tôi còn có cả cha mẹ nuôi và một miền quê đầy ân tình nữa.

Quê hương Thanh Thủy của anh là một vùng đồng chiêm trũng. Cũng như bao vùng quê khác trong tỉnh, nơi đây vốn có truyền thống độc canh cây lúa lâu đời. Tuy những năm gần đây đã có sự thay đổi nhất định nhưng thu nhập của người nông dân rất thấp, đời sống còn rất khó khăn. Anh không phải là nông dân, cũng không phải là lãnh đạo ngành nông nghiệp nên anh cũng chẳng biết mình sẽ phải làm gì để cho những người nông dân đỡ khổ hơn, đỡ vất vả hơn. Thế nhưng, từ sau khi biết Công ty dược phẩm Trung ương I đã nhập khẩu giống bạc hà của Nhật về, anh nảy sinh ý định đưa cây bạc hà và một số cây dược liệu khác về trồng thay cây lúa, vừa tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho Công ty, vừa giúp người dân có thêm thu nhập.

Nhưng nói và nghĩ thì có vẻ dễ dàng là vậy chứ khi thực sự bắt tay vào việc mới thấy vô vàn khó khăn. Người nông dân vốn tính bảo thủ, thích sự ổn định, ngại thay đổi nên với những cái mới lạ, họ thường tỏ ra dè dặt, lẩn tránh và thăm dò, nhất là với cây dược liệu vốn là loại cây vô cùng xa lạ trong suy nghĩ của họ. Nhưng chí đã quyết, anh Mạnh quyết định xây dựng hẳn một chương trình để vận động người dân trồng cây dược liệu. Anh trực tiếp cùng Ban lãnh đạo Công ty xuống tận các xã, các Hợp tác xã để gặp gỡ bà con nông dân, để nói cho họ hiểu, để vận động họ tham gia trồng giống cây mới này. Một lần chưa được thì xuống lần thứ hai, lần thứ ba... Mới đầu là vận động những chỗ quen biết, thân tình trước rồi nhờ người nọ vận động người kia. Không những thế, anh còn tổ chức cho một số đại biểu của nông dân đi tham quan thực tế và học tập ở một số tỉnh như Hưng Yên, Thái Bình... Những nơi đã rất thành công trong việc chuyển đổi từ trồng cây lúa sang trồng cây dược liệu.

Anh đưa cho tôi cả một tập giấy khổ A4 khá dày dặn đã được đánh máy vi tính với phông chữ rất to, đậm, rất dễ đọc, có thể dùng rất thuận tiện cho cả những người chưa đọc thông viết thạo, do chính anh soạn thảo khá chi tiết, công phu về tính năng, công dụng, chất lượng, quy trình trồng và chăm bón cũng như sản xuất tinh dầu từ cây bạc hà SK33 của Nhật Bản. Đây là tài liệu dùng để tập huấn cho bà con nông dân trước khi đưa một số cây bạc hà và một số cây dược liệu khác vào trồng thay cây lúa trên diện tích lớn. Cuối cùng thì người nông dân cũng đã không phụ công anh. Từ đầu năm 2002, khi anh đưa cây bạc hà vào trồng ở Thanh Thuỷ, Liêm Cần (Thanh Liêm), Bình Nghĩa (Bình Lục), Liên Sơn (Kim Bảng), cho đến cuối năm 2003 đã có 193 hộ tham gia trồng 170 sào bạc hà, chưng cất được 287 kilôgam tinh dầu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, thu mua được 8,6 tấn cây và lá bạc hà khô. Trung bình mỗi hộ trồng cây bạc hà SK33 của Nhật Bản thu được từ 540 nghìn đến 600 nghìn đồng trên một sào mỗi vụ. Có những hộ ở thôn Ngô Khê, Cát Lại (Bình Nghĩa) còn thu nhập tới 900 nghìn đồng trên một sào một vụ, bằng xấp xỉ 4,5 tạ lúa. Rõ ràng, cây đã không phụ công người, đã mang lại lợi ích gấp 1,5 đến 2 lần trồng lúa. Ngoài cây bạc hà, anh Mạnh cũng đã vận động mọi người trồng cây ích mẫu ở các khu đất tận dụng trong các thung núi đá, thu được 41 tấn sản phẩm.

Những việc làm đó của anh, chính bản thân anh cũng không ngờ lại được Tỉnh uỷ đánh giá rất cao và hết sức khen ngợi vì với những điều đó, anh đã là một trong những người rất tích cực đi đầu theo tinh thần của Nghị quyết 03 của Tỉnh uỷ về chuyển dịch cơ cấu cây trồng. Vì vậy, anh đã được Ngân hàng chính sách của tỉnh cho vay ưu đãi 180 triệu đồng từ Quỹ hỗ trợ vốn tạo việc làm. Những kết quả bước đầu đầy hứa hẹn đó đã bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho Công ty và từ cuối năm 2002 đến cuối năm 2003, giá trị sản phẩm hàng hoá của Công ty đã tăng từ 3,1 tỷ lên 5,2 tỷ đồng, nâng số lao động có việc làm thường xuyên từ 170 người lên 215 người với mức thu nhập bình quân 600 nghìn đồng một người một tháng.

Trên cơ sở những kết quả đã đạt được từ hai năm qua, năm 2004, anh Mạnh quyết tâm mở rộng diện tích trồng bạc hà lên 300 sào và 400 sào cây ích mẫu. Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, chỉ tính riêng cánh đồng ngoài đê ở xã Mộc Bắc (Duy Tiên), anh đã cho xuống giống được gần 100 mẫu bạc hà và dự kiến sẽ mở rộng ra 200 mẫu ở đây vào năm 2005. Trong "Dự án trồng cây bạc hà SK33 lấy tinh dầu xuất khẩu và cây thanh cao hoa vàng chiết suất thuốc sốt rét và sản xuất đông dược" của mình, anh đã đặt ra quyết tâm trong 5 năm, từ năm 2002 đến năm 2006 sẽ trồng được 150 héc-ta bạc hà, 150 héc-ta cây thanh cao trên đồng đất Hà Nam. Tuy nhiên, cái khó nhất đối với anh bây giờ vẫn là vốn. Anh rất cần có sự hỗ trợ về vốn từ phía Nhà nước để có thể hỗ trợ về giống và phân bón cho bà con nông dân cũng như thu mua sản phẩm cho dự án của mình.

Anh Mạnh chỉ cho tôi xem cây thanh cao được trồng rải rác ở một số khu vực ven núi đá ở Kim Bảng và Thanh Liêm. Cây thanh cao được gieo giống tập trung ở một khoảng đất mịn, sau đó mới được nhổ lên, mang đặt lên luống như kiểu người ta gơ dây lang vậy. Cây rất dễ sống và phát triển rất nhanh nên có thể trồng được ở những khoảng đất tận dụng, khô cằn như ở các bờ mương, ở các nghĩa địa, đất đồi núi..., thậm chí có thể trồng xen kẽ vào những vườn cây ăn quả, những vùng rừng mới trồng mà cây chưa kịp phát tán. Sau khi mọc được khoảng một tháng, cây thanh cao sẽ có tính năng tự diệt cỏ và mọc rất nhanh. Cây giống như cây rau đay, khi trưởng thành sẽ là cây thân gỗ, cao hơn đầu người, có lá nhỏ lăn tăn. Khoảng bảy tháng là có thể bắt đầu thu hoạch dần được những lá già. Sau đó, sẽ thu hoạch toàn bộ lá bằng cách chặt ngả cây xuống, xếp đống lại, để khoảng một, hai ngày, lá sẽ héo và rụng gần hết, chỉ việc cầm cả cây rũ thật mạnh là sẽ lấy được hết lá để phơi khô dùng làm thuốc. Một sào có thể thu hoạch được khoảng từ 70 đến 80 kilôgam lá khô và với giá thành của Công ty thu mua cho 1 kilôgam lá khô là 4500 đồng thì một sào đất tận dụng có thể cho thu nhập từ 300 đến 400 nghìn đồng. Ngoài ra, thân cây còn có thể tận dụng làm chất đốt rất tốt.

Năm nay, do thời tiết không mưa kéo dài, nhiều khu vực bị khô hạn, một số chân ruộng cao và những khu vực giáp núi không có nước để cấy lúa đều có thể tận dụng để trồng cây thanh cao. Vì vậy, ngay từ những ngày đầu năm 2004, anh đã cùng các cán bộ của mình thường xuyên đi vận động người dân, nhất là những chủ trang trại, chủ rừng để đưa cây thanh cao vào trồng với quy mô và diện tích lớn. Và nếu như dự án về cây bạc hà và cây thanh cao của anh thành công, anh sẽ mở rộng được sản xuất ở Công ty, sẽ giải quyết được cho trên 1000 lao động có việc làm với thu nhập ổn định.

Có lẽ, những dự định và ước mơ của anh là thiết thực nhưng trước mắt, những kết quả của những việc làm đó còn khá khiêm tốn khi chỉ có mình anh với Công ty của mình phải thay đổi không chỉ là cơ cấu cây trồng trên đồng ruộng, mà còn thay đổi cả tư tưởng, cách nghĩ, cách làm và những tập quán canh tác lúa nước đã ăn sâu, bám rễ rất lâu đời trong tư tưởng của những cư dân nông nghiệp. Tuy nhiên, anh có vẻ như đã nắm chắc phần thắng trong tay mình:
- Người nông dân khi thu được lợi nhuận thực tế trên đồng ruộng của mình, họ sẽ không bỏ qua đâu - Anh Mạnh chợt quay sang tôi khi thấy tôi im lặng khá lâu. Có lẽ, anh cũng cảm nhận được sự hoài nghi của tôi về tính khả thi trong dự án của anh. Anh vỗ nhẹ vào vai tôi:
- Những kết quả mà tôi đã cật lực làm việc để có được trong suốt hai năm qua sẽ là một đáp số đúng nhất cho bài toán thay đổi cơ cấu cây trồng mà người nông dân cứ loay hoay suốt bao nhiêu năm qua vẫn chưa tìm được lời giải thoả đáng.
- Nhưng anh có bao giờ nghĩ rằng, rồi một lúc nào đó, khi nông dân ở nhiều nơi cùng bỏ lúa để trồng bạc hà, trồng thanh cao, trồng dược liệu thì cây dược liệu làm ra lại quá nhiều, không thể tiêu thụ hết được không?
Tôi hỏi khá gay gắt như một người nông dân thực thụ đang chất vấn anh làm anh giật mình. Cũng như nhiều người nông dân khác đang phải chịu áp lực của việc thay đổi cây trồng ồ ạt, không có quy hoạch dẫn đến sản phẩm thu được bị rớt giá, không bán được, phải phá bỏ gây ra tổn thất rất lớn, tôi đã phải chứng kiến rất nhiều bài học nhãn tiền từ cây cà phê, từ mía... Điều đó khiến tôi không thể không đặt vấn đề này với anh.

Anh quay lại nhìn tôi một cách bình thản. Có lẽ câu hỏi của tôi không phải là lần đầu tiên anh được nghe mà ngay đến cả chính bản thân mình, anh cũng đã từng tự hỏi mình nhiều lần như vậy trước khi bắt tay vào xây dựng dự án. Anh nhẹ nhàng giải thích:
- Cây dược liệu khác rất nhiều so với cây nông sản hàng hoá và cây công nghiệp. Anh thấy đấy, bao nhiêu năm nay chúng ta phải nhập khẩu dược phẩm là chính chứ trong nước có sản xuất được là bao. Mà ngay cả những mặt hàng sản xuất được trong nước cũng phải nhập dược liệu từ bên ngoài nên giá cả thỉnh thoảng lại tăng vọt lên một cách đột biến như vậy, khiến cho người tiêu dùng lao đao. Hiện nay thị trường dược liệu đang còn bỏ ngỏ, đòi hỏi những Công ty dược như chúng tôi phải tự tìm những vùng sản xuất dược liệu ổn định cho mình. ở Hà Nam thì đây là lần đầu tiên có dự án trồng cây dược liệu và dù có sản xuất ra bao nhiêu thì chúng tôi cũng sẵn sàng bao tiêu hết sản phẩm. Đây là lời hứa danh dự đấy. Nói thế này để anh dễ hiểu: tinh dầu bạc hà dùng để xuất khẩu thì đang có nhu cầu rất lớn, còn bạc hà diệp để sản xuất thuốc ho thì hiện nay Công ty của chúng tôi đang tự chế được. Lá của cây thanh cao hoa vàng chiết suất thuốc chữa sốt rết đặc hiệu, có thể chữa được cả sốt rét ác tính. Bệnh ho và bệnh sốt rét là những căn bệnh phổ biến ở nước ta hiện nay mà chúng ta luôn thiếu thuốc đặc trị.

Có tiếng chuông điện thoại reo. Anh nâng máy lên và có vẻ khá bối rối. Có lẽ lại một cơ sở nào đó đang trồng cây dược liệu của Công ty gọi điện xin anh cho thêm cây giống, cho thêm sự chỉ đạo về kỹ thuật trong khi các cán bộ của anh đã xuống cơ sở hết. Anh đành hẹn tôi sẽ gặp lại vào một dịp khác rồi vội vã gọi lái xe. Nhìn dáng anh tất bật đi về với ruộng đồng, với những ước mơ, hoài bão của mình như người nông dân đang hăm hở ra đồng ươm trồng những mầm cây cho đất khi mùa xuân đến, chẳng ai nghĩ anh là một Giám đốc. Có lẽ tình đất, tình người đã làm cho anh yêu hơn, gắn bó hơn với những mầm sống đang nở hoa trong đất, những mầm sống mang lại cho cuộc đời những niềm hạnh phúc, mang lại cho đất đai sự giàu có và hồi sinh. Anh là người đang ươm những mầm cây như thế.

Xuân 2004

Hoàng Trọng Muôn
(In trong tập Mùa hoa lộc vừng - Tập Ký và Tản văn - NXB Thanh Niên, 2007)

Trường THPT Duy Tiên B-Hà Nam: Du xuân Bái Đính

Mon, 08 Mar 2010 21:11:53 +0700

du xuân Bái Đính

lỗi hẹn Tràng An

(Một số hình ảnh về khu du lịch chùa Bái Đính xem tại địa chỉ:

http://hoangtrongmuon.blogtiengviet.net/2010/03/08/du_xuacn_baii_a_asnh_tranng_an )

(Ảnh dưới: Hoàng Trọng Muôn trước cổng lớn chùa Bái Đính)

Tôi trở lại Bái Đính sau hơn một năm đến thăm nơi này. Lần trước, công trường còn ngổn ngang, các bức tượng lớn đang được hoàn thiện nhưng đã có rất nhiều người dân các nơi đến quỳ mọp khấn vái, hương khói nghi ngút khi mà trên các bức tượng, rất nhiều thợ hàn, nhiều công nhân đang tiếp tục làm việc. Ngày đó đi cùng đoàn văn nghệ sĩ nên được tiếp đón, có người hướng dẫn, giới thiệu tỉ mỉ và quang cảnh cũng không đông đúc nên có thể ngắm nhìn tổng thể quần thể chùa Bái Đính (Ninh Bình).

Những ngày đầu năm Canh Dần này thì công trình đã chuẩn bị hoàn tất cho Đại Lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Một công trình du lịch tâm linh, một quần thể các ngôi chùa có quy mô lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, do được bám càng chị em trong trường khi Ban chấp hành Công đoàn thay vì tổ chức toạ đàm kỷ niệm 100 năm ngày Quốc tế Phụ nữ 8-3, đã cho chị em đi tham quan lễ hội đầu xuân nơi đây, lại đi đúng vào ngày chủ nhật, đúng vào ngày đầu năm nên đúng là chủ yếu để xem người và rèn luyện sức khoẻ, tiêu hao năng lượng còn dư thừa trong cơ thể sau mấy ngày nghỉ tết nạp quá nhiều.

Cách chùa Bái Đính cổ khoảng hơn một cây số, quần thể chùa Bái Đính mới được xây dựng trên một quy mô rất rộng lớn, tạo thành một chuỗi liên hoàn các công trình kiến trúc Phật giáo. Tuy nhiên, nếu nhìn tổng quát thì quy mô, tầm vóc, kiến trúc của Bái Đính mới hiện nay hoàn toàn mang màu sắc của các chùa chiền Trung Quốc. Rất khó gặp những hình ảnh của văn hoá chùa, và những nét đơn sơ, mộc mạc, cổ kính của chùa Việt, kể cả các ngôi chùa Khơ Me, Nam Bộ. Tuy nhiên, cả quần thể gắn liền thành một khối thống nhất với ngôi chùa Bái Đính cổ nên cũng mang chút tầm vóc của lịch sử nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Nhìn chung, mọi người đều dễ choáng ngợp và phải công nhận là hoành tráng, thậm chí có thể nói là rất đẹp, lộng lẫy, phô trương, hoành tráng khi được đến thăm Bái Đính. Không nói về văn hoá Phật giáo, chỉ nói về khoảng không gian văn hoá tâm linh và quy mô to lớn thì đây đúng là khu du lịch tâm linh dành cho mọi đối tượng và có thể thu hút với số lượng người khổng lồ. Rất nhiều cái nhất trong hệ thống chùa cả nước như các bức tượng đồng khối đồ sộ, lớn nhất, tháp chuông lớn nhất, diện tích rộng nhất... khiến cho những người già từng nhiều năm gắn bó với nhiều ngôi chùa làng của Việt Nam thật không thể tưởng tượng và hình dung nổi nếu không tận mắt đến ngắm nhìn. Tuy nhiên, vào dịp này, khi rất nhiều công trình con dở dang, nhiều công trình đang gấp rút hoàn thiện cho Đại lễ kỷ niệm, vật liệu ngổn ngang, công nhân vẫn miệt mài làm việc, còn người dân các nơi đổ về quá đông nên cũng khó chiêm ngưỡng và hình dung cho rõ nét toàn cảnh khu quần thể du lịch tâm linh Bái Đính. Nhất là lại không được ai hướng dẫn, giới thiệu tỉ mỉ mà chỉ tự xem, tự hiểu, tự giải thích cho nhau.

Đúng là ngày đẹp trời theo mọi nghĩa, vì ngày 7-3-2010 là ngày chủ nhật, ngày 22 tháng Giêng Canh Dần nên đẹp cả về nghĩa tâm linh. Thời tiết cũng rất đẹp, hôm trước còn nắng và nóng khủng khiếp thì đêm đã có không khí lạnh tăng cường nên trời se lạnh, rất thích hợp cho việc leo núi lên chùa. Trời lạnh lại không mưa nên những con đường còn ngổn ngang đất đá không bị nhão nhoét, lầy lội, các khoảng sân vì thế cũng chứa được nhiều du khách hơn. Nhưng cũng vì đẹp mà cánh giáo viên trong tỉnh chạm mặt nhau đôm đốp. Phải có đến hàng chục trường các cấp từ Tiểu học, Mẫu giáo đến THCS, THPT trong tỉnh Hà Nam chẳng hẹn mà cùng rủ nhau đến thăm Bái Đính. Giáo viên đi lễ chùa, đi tham quan cũng lạ. Ngơ ngơ ngác ngác, ngó ngó nghiêng nghiêng. Thế nên gặp nhau là buôn dưa lê dưa leo cũng vui và đỡ mệt.

Nhưng đúng là giáo viên đi lễ, đi du lịch, lạc nhau suốt do mỗi người thích nghỉ ở mỗi nơi, lại do không có cách tổ chức để tập hợp nhau như nhiều đoàn dùng cờ Tổ quốc hoặc cờ đuôi nheo, hoặc mặc cùng loại áo riêng dễ nhận biết. Vì thế mà chỉ chờ nhau cũng mất hàng tiếng đồng hồ. Vì thế, trong lịch trình, sau khi thăm và lễ ở chùa Bái Đính, đoàn sẽ đi khu du lịch Tràng An. Nhưng cuối cùng thì do muộn giờ và do quá đông mà không thể vào được Tràng An, do cảnh sát giao thông ngăn đường vì trong đó không thể chứa nổi lượng khách, lượng xe quá đông. Cũng may mà thoát ra ngoài khá dễ dàng vì chưa vào sâu được do muộn giờ chứ nhiều đoàn giáo viên vào đó trước cả mấy tiếng đồng hồ nhưng vẫn không thể tới Tràng An được, thậm chí còn không thể quay ra vì xe bị đút nút dọc đường, chưa biết khi nào mới ra để về được. Cuối cùng, chúng tôi cũng phải về lúc hơn 3 giờ chiều, và cảnh sát bắt quay xuống đường đi thị xã Tam Điệp, cách Bái Đính gần hai chục cây nữa và cách thành phố Ninh Bình khoảng 30 cây mới ra đường quốc lộ 1A để về trường khi trời nhập nhẹm tối.

Mệt, mỏi là cảm giác chung của mọi người sau một ngày chen chúc nhau đi bộ và leo núi nhiều cây số nhưng tôi thấy nhiều cảm giác khác đan xen thật khó tả. Đầu tiên là sự thiếu chuyên nghiệp trong tổ chức cho du khách tham quan. Từ khâu phân luồng đường, phân luồng các bãi gửi xe, đến công tác giới thiệu, quảng bá, bán hàng, rất tuỳ tiện. Ngay trước cửa chùa, chỗ người ra vào lễ Phật, người ta có thể ngồi, nằm ngả nghiêng, ăn uống và vứt giấy rác khắp nơi, trong khi nhiều thùng rác không được bố trí hợp lí, dồn lại hàng mấy chiếc một chỗ. Rác ngập sân, ngập vườn, ngập các khu đền, chùa, khi khách vãn dần trông thật khó coi và khó tả. Vườn chùa là nơi thanh tịnh nhưng du khách nằm ngồi, ăn uống, khắp nơi trông rất mất mĩ quan mà không thấy bất kỳ ai trong lực lượng bảo vệ nhắc nhở. Nhà vệ sinh thì ít, nhiều người dân cũng bắt chước các khu du lịch khác như ở chùa Hương, lấy mấy mảnh cót quây qua quýt và thu tiền cho mọi người đi vệ sinh 2 nghìn đồng một lượt ngay trước cổng chính tam quan. Bên trong rất nhiều nơi không có công trình vệ sinh công cộng, nhiều nơi công trình vệ sinh khá hiện đại, sạch sẽ, giá cả chỉ 1.000 đồng mỗi lượt nhưng phần lớn du khách leo trèo lên những dãy đồi núi xung quanh để bậy bạ, trông không chỉ mất mĩ quan mà mùi hôi thối, mùi khai, và giấy vệ sinh của phụ nữ, những dòng nước nhiều màu sắc, những đàn ruồi muỗi vo ve bay dọc đường khiến cho không gian văn hoá tâm linh bị xâm phạm thật khó coi. Lực lượng xe ôm chạy loạn lên, hò hét ầm ĩ, chở hai, ba, thậm chí bốn người không cần mũ bảo hiểm. Hàng hoá, dịch vụ bán xung quanh thì giá trên trời, thoải mái hò hét tuỳ theo mặt của du khách dễ bắt nạt hay không... Nói chung nơi đây đúng là đẹp nhất trong quần thể chùa chiền nước ta nhưng nó cũng tập trung đầy đủ những điều khó chịu nhất của mọi lễ hội. Đúng là ý thức người dân Việt Nam mình còn quá kém, nhưng ý thức của những nhà quản lí cũng chưa cao trách nhiệm khi không có lực lượng nhắc nhở, xử lí những hiện tượng không đẹp đó. Cái được lớn nhất có lẽ là khu nhà dùng thức ăn chay có giá cả như nhau cho mọi tầng lớp nhân dân với giá 15 nghìn đồng một suất, trừ trường hợp đặt riêng theo đoàn. Đó là nơi vệ sinh và được làm khá chuyên nghiệp với rất đông người.

Chỉ còn ít tháng nữa là đến Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Chắc chắn nhiều hạng mục công trình trong quần thể chùa sẽ được hoàn thiện. Khu Bái Đính sẽ đẹp hơn, sạch hơn, quy mô hơn. Nhưng mong sao, khi đó, nếu có dịp trở lại, du khách ngoài việc được chiêm ngưỡng vẻ đẹp hoành tráng của khu du lịch tâm linh này, được lễ Phật, còn thấy thoải mái và thích thú vì sự văn minh, lịch sự trong việc ứng xử văn hoá của mọi người với nhau, mọi người với ý thức giữ vệ sinh công cộng tốt hơn.

Hoàng Trọng Muôn

Mồng 8 tháng 3 (thơ)

Wed, 03 Mar 2010 08:36:36 +0700

mồng 8 tháng 3

(Viết tặng H.)

Tặng em một bài thơ nhỏ
Gieo vần ánh mắt long lanh
Miệng cười rạng ngời ánh nắng
Hồn nhiên nghe tháng Ba về.

Tặng em một chùm hoa gạo
Tháng Ba, xuân vẫn còn dài
Nhặt kỷ niệm thời thơ ấu
Thành cơn mưa trắng hàng cây.

Tặng em búp bê nho nhỏ
Nhắc nhớ một thời đã xa
Kẽo kẹt gánh hàng của mẹ
Hoàng hôn em đứng cổng chờ.

Tặng em bông hoa mừng tuổi
Thiếu nữ qua thời ngây thơ
Hoa xoan rụng đầy vai áo
Nhắc em: Mồng 8 tháng 3.

Tháng 3-1997

Hoàng Trọng Muôn
(In trong tập: Về quê nội - Thơ - NXB Thanh Niên, 2000)

Tuổi mới (thơ)

Thu, 25 Feb 2010 20:52:11 +0700

tuổiMỚI

Ta nhớ mùa xuân năm trước
Có người đến nhắc lì xì
Xông đất vào mồng Một tết
Cả năm nỗi nhớ tái tê...

Ta chờ một tà áo trắng
Ngập ngừng trước ngõ nhà ta
Chiều xuân cùng nhau xuống phố
Có kẻ nhìn theo ngẩn ngơ.

Ta chờ một ngày đến lớp
Đầu năm, đường xa chợt gần
Mừng nhau vừa thêm một tuổi
Nụ cười má lúm thật xinh.

Xuân 1995.

Hoàng Trọng Muôn
(In trong tập: Về quê nội - Thơ - NXB Thanh Niên, 2000)

Chen chân trong hội chợ Viềng

Mon, 22 Feb 2010 13:22:41 +0700

chen chân

trong hội chợ Viềng

(Ảnh dưới: Cổng chợ Viềng - xã Trung Thành, Vụ Bản, Nam Định đêm 7, rạng 8 tháng Giêng âm lịch)

Nam Định có tới 3 chợ Viềng khác nhau. Một ở thành phố Nam Định. Một ở Nam Ninh (Nam Trực) và một ở Vụ Bản. Đấy là người ta nói thế, chứ thực sự những chợ trên còn họp hay không thì tôi không biết và tôi cũng chỉ mới đi dự chợ Viềng chính ở Vụ Bản thôi. Đây là phiên chợ duy nhất trong năm, được họp định kỳ mỗi năm một lần vào sáng sớm ngày 8 tháng Giêng (mồng 8 tết nguyên đán). Đến chợ mua may bán đắt nên mọi người khắp nơi đổ về chợ đông nghìn nghịt, chen lấn hàng cây số.

Năm nay, thật may mắn, phiên chợ Viềng lại vào đúng ngày chủ nhật. Lâu lắm mới có phiên chợ vào ngày chủ nhật nên tôi lại có dịp du xuân, chen chân dự hội chợ Viềng. Nhưng cũng thật khổ thân tôi, đi chợ Viềng vào đúng dịp ngày nghỉ, trời lại ấm dần sau những ngày giá rét, không mưa nên phải nói là đông chưa từng thấy.

Mới hơn 7 giờ tối thứ 7 (ngày mồng 7 tết nguyên đán) mà đã cảm nhận được sự chật chội đông đúc của chợ Viềng ngay khi vừa rẽ vào đường Quốc lộ 21B ở thành phố Phủ Lý (Hà Nam). Mấy người bạn trên Hà Nội của tôi còn alô nói là đi từ sáng sớm nhưng đến tối vẫn chưa thể về được, vẫn còn mắc kẹt dưới đó. Nghe xui dại xui khôn thế nào, tôi quyết định đi chợ từ tối mồng 7 và dự định sẽ về trong đêm cho đỡ vất vả vì có nhiều năm đi từ hơn 4 giờ sáng mà không thể vào được chợ. Tưởng thế là khôn hoá ra thiên hạ đều khôn cả. Dọc quốc lộ 21, ô tô, xe máy nối đuôi nhau nườm nượp đổ về phía Nam Định. Họ đi thành từng đoàn dài không ngớt. Đi chợ Viềng đấy vì con đường này các buổi tối, sau 7 giờ, kể cả thứ 7 đâu có đông kinh khủng đến nỗi sang đường cũng khó khăn khi phải mất cả nửa giờ đồng hồ thế này. Với lại, chiều từ Nam Định lên lại rất vắng. Cách trạm thu phí khoảng 300 mét, hàng đoàn ô tô các loại bị tắc lại. May mà đi xe máy nên cũng không phải xếp chung hàng.

(Ảnh trên: Phủ Vân Cát càng về sáng càng đông người đi chợ Viềng đến lễ)

Rẽ vào con đường đến chợ Viềng bắt đầu cảm nhận sự đông đúc khi nhìn khắp các ngả đường đỏ đít đèn xe. Hơn 8 giờ tối. Chỉ còn cách chợ Viềng chừng hơn 5 cây số nhưng đã đông cứng người, nhích đi chậm chạp hơn Hà Nội giờ cao điểm tắc đường. Lại thêm một lần khôn ngoan, rủ mấy người bạn đi tắt qua đường đồng nhưng xem ra mình quá lạc hậu. Thế mà lúc rủ thì mạnh mồm cho rằng chỉ có rất ít người đi nhiều mới biết những con đường này, nhưng đúng là thiên hạ khôn hơn nhiều so với trí tưởng tượng của mình. Tất cả các ngả đường ngoài đồng, từ đường bê tông, đường đất lổng chổng, nhỏ tẹo, gồ ghề, miễn là có thể đi được xe máy là có người, thậm chí lèn chặt. Nhiều người bỏ ô tô, gửi xe máy, cũng đi tắt qua cánh đồng để vào chợ dù khoảng cách tới 5, 6 cây số. Chỉ khổ thân những người tay lái kém, lại bị đèn xe ngược chiều chói mắt đã phải ngã chổng kềnh xuống những con mương xăm xắp nước, ướt hết quần áo, rét run cầm cập, xe chết máy phải dắt mà cũng không có chỗ dắt xe, phải chấp nhận nhích từng chút một cùng dòng người. Nhiều người định khôn hơn người khác, cứ rẽ vào những con đường nhỏ, xấu, hướng về phía chợ rồi cũng phải quay lại khi đi được rất xa vì đó là đường cụt. Nhiều chiếc xe ôtô con cũng tranh thủ rẽ vào đường đồng rồi gặp xe máy, đút nút con đường lại, không thể nhúc nhích đến hàng tiếng đồng hồ. Càng gần về sáng, các con đường ngoài đồng còn thảm bại hơn vì con đường chính vào chợ đã đút nút đông cứng người và xe, không thể nhúc nhích được khi cách chợ tới cả gần chục cây số. Nhiều người chịu khó cuốc bộ. Nhiều người chắc chắn phải chấp nhận về không và cũng chưa biết bao giờ mới quay xe lại để về được.

Vẫn không khác mọi năm. Mọi người đến chợ sẽ cảm nhận đầu tiên về sự lộn xộn rất đáng sợ ở đây. Người chen nhau chật cứng. Nhiều chỗ, tôi bị dòng người cuốn trôi đi mà không thể rẽ hay dừng lại được. Việc duy nhất là cố gắng không để ai giẫm lên chân và hai tay ôm chặt túi quần đựng điện thoại di động và đựng ví tiền vì không cẩn thận thì chỉ một giây thôi, tất cả chúng sẽ không cánh mà biến mất rất nhanh. Đi khắp cả chợ, đi bộ rồng rắn cả mấy cây số ra đền Trình, ra phủ Vân Cát, cả trên đường về nhưng chẳng thấy bóng của công an, bảo vệ đâu. Hay là họ mặc thường phục. Cũng có thể lúc đó họ đang say ngủ với những giấc mơ đẹp. Mãi khi về gần tới lối rẽ vào đường 21 mới thấy cảnh sát giao thông. Chính vì thế, sự nhốn nháo, hỗn độn là đặc điểm chung của chợ. Người ta xô đẩy nhau, giẫm đạp nhau. Một số con đường rất nhỏ, người rất đông nhưng cánh xe ôm tự phát, mấy thanh niên bản địa phi xe máy đâm lung tung để lấy đường, chở ba, chở bốn, không đội mũ bảo hiểm, lạng lách, còi rú loạn lên càng hỗn độn. Từ chợ Viềng tới đền Trình khoảng 3 cây số và tới phủ Vân Cát khoảng 2 cây nhưng con đường đồng nhỏ bé đông nghìn nghịt người đi bộ, lại thêm cánh xe ôm địa phương phóng loạn lên, chở ba, bốn người, rú ga, rú còi, hò hét mồm khiến du khách cứ nơm nớp lo sợ. Đền Trình chính càng về sáng càng đông, vào đến cổng đền đã không thể chen vào trong được. Cũng may ở đây còn thấp thoáng bóng lực lượng bảo vệ nhưng vì họ quá mỏng nên tình trạng chen lấn, xô đẩy vẫn không thể giải quyết được.

(Ảnh trên: Cây sung, một loại cây được rất nhiều du khách đến chợ Viềng mua về)

Giá cả ở đây đúng là trên trời với sự chặt chém không thương tiếc. Từ giá xe ôm đến gửi xe, đến mua bán hàng hoá. Cánh xe ôm chuyên lừa người đi bộ vào chợ là đường còn xa khi mà chỉ rẽ vài chục mét là tới chợ để hét giá lên 30 đến 50 nghìn đồng. Gửi xe cũng giá vô tội vạ, lại chẳng có gì bảo đảm là xe được trông an toàn, ngoài tấm vé tự tạo và giá thấp nhất 10 nghìn một lượt, cao nhất khoảng 30 nghìn. Hàng hoá ngoài chợ cũng vậy, tuỳ thuộc thời điểm và người bán mà giá cứ thế theo nhau bay bổng theo trí tưởng tượng. Với lại nhiều người quan niệm đến chợ mua may nên chỉ cần mua một món hàng, giá cả như thế nào cũng được. Và điểm đáng quan tâm nữa là chợ Viềng có rất nhiều người bán hàng tranh thủ ngoài đường, khiến đã tắc càng tắc hơn mà không thấy có lực lượng quản lí nhắc nhở. Trong chợ thì các trò cờ bạc nhan nhản, nhiều hơn cả diện tích bày bán cây và các nông cụ.

Len lỏi hết một vòng và đi bộ khoảng gần chục cây số, mệt rã rời, tôi quyết định về lúc gần 1 giờ 30 sáng. Lại lạng lách, lại mò mẫm, nhúc nhích từng tí một trên các con đường đồng nhỏ bé, khốn khổ, mãi mới nhoi lên được đường chính vì nó tắc đến mức đông cứng, không thể nhét thêm bất kỳ chiếc xe nào khác từ dưới đường nhỏ nhoi lên. Đi được vài chục phân lại phải tắt máy chờ, rồi lại rồ ga nhích lên từng centimet. Ra đến hết chỗ tắc mất hai tiếng đồng hồ. Đấy là còn quá may mắn. Những người đang đi vào chợ, nếu không chấp nhận đi bộ khoảng gần 10 cây số nữa và không biết đường đồng thì chỉ có nước là đợi xe quang dần rồi quay ra, chắc chắn không thể vào được gần đến chợ và càng không thể biết lúc nào mới quay ra được.

Gần 4 giờ sáng, tôi thoát ra được tới đường 21. Đang thở phào vì may mắn thì trời đổ mưa khá mau và nặng hạt. Chấp nhận ướt đã đành, khổ cho tôi là đang đeo kính cận, vừa đi vừa lau kính, phải bò chầm chậm mãi tới sáng mới về được đến nhà.

Hoàng Trọng Muôn